Poznaj Tuchów

O Tuchowie
location

Tuchów to prawie 7-tysięczne miasto Małopolski, jedno z najstarszych w tym regionie, siedziba władz lokalnych, wrota na Pogórze i miasto pielgrzymów, słynące z kultu Matki Boskiej Tuchowskiej. Położone jest malowniczo nad rzeką Białą, w najcieplejszym regionie w Polsce – oddalone o 16 km od bieguna ciepła – miasta Tarnowa. Tuchów leży w Ciężkowicko-Rożnowskiej części Pogórza Karpackiego. Jego usytuowanie jest bardzo korzystne: zaledwie stąd 100 km do Krakowa, około 80 km do Wieliczki i 80 km do granicy ze Słowacją (przejście graniczne w miejscowości Konieczna). Dodatkowy walor to położenie przy drodze wojewódzkiej nr 977 łączącej Tarnów z Krynicą, a także przy linii kolejowej (tzw. leluchowskiej).

Imprezy kulturalne i sportowe
W mieście i okolicy odbywają się liczne imprezy kulturalne i sportowe, z których wiele ma charakter międzynarodowy. Do najciekawszych należą: Ogólnopolski Turniej Tańca Towarzyskiego, Małopolski Przegląd Zespołów Kolędniczych Mieszkańców Domów Pomocy Społecznej im. Stanisława Kurczaba, Dni Tuchowa, Międzynarodowe Spotkanie Miast Bliźniaczych, Małopolski Konkurs Pianistyczny dla Słuchaczy Społecznych Ognisk Muzycznych im. I.J. Paderewskiego, Ogólnopolski Plener Malarski SACRUM, Międzynarodowy Plener Rzeźbiarski, Ogólnopolski Zlot Niepodległościowy w Łowczówku.
Wykaz wszystkich imprez można znaleźć tutaj.

Współpraca zagraniczna
Tuchów jest też prekursorem współpracy zagranicznej. Od kilkunastu lat samorząd współpracuje z kilkoma miastami europejskimi. Co roku organizowane są tutaj Międzynarodowe Spotkania Miast Bliźniaczych, a w 2010 roku odbyło się jedenaste takie spotkanie. Partnerami Tuchowa są: Illingen (Niemcy), Pettenbach (Austria), Mikulov (Czechy), Detva (Słowacja), Baranivka (Ukraina), Saint-Jean de Braye (Francja), Martfu (Węgry) oraz Tautii Magheraus (Rumunia). Niewiele miast o takiej wielkości i liczbie mieszkańców ma ośmiu partnerów i – co najważniejsze – utrzymuje z nimi stałą współpracę.
Więcej na temat współpracy międzynarodowej można znaleźć tutaj.

Pomniki historii – tuchowskie zabytki
Nie dochowało się ich do naszych czasów wiele – tym są cenniejsze.

Rynek

Został wytyczony przez nieznanego z nazwiska zasadźcę wkrótce po lokacji – w 1341 r. i w takim kształcie pozostał do dziś. Jest to leżący w centrum miasta prostokątny plac. Typowe dla układu średniowiecznego są wychodzące promieniście z narożników ulice, prowadzące do miejscowości leżących w sąsiedztwie miasta. W centrum rynku znajduje się ratusz – kiedyś budowla drewniana, pochodząca z 1579 r. Istniejący budynek został wzniesiony w roku 1874 w stylu klasycystycznym. Jest to budynek piętrowy z kolumnowym portykiem i wieżyczką zegarową. Obecnie siedziba władz miasta. Tuż obok znajduje się figura św. Floriana, którą ufundował opat benedyktynów Florian Amand Janowski w roku 1781. Na rynku w każdy wtorek odbywa się jarmark, zgodnie z przywilejem wydanym przez Kazimiera Wielkiego w akcie lokacyjnym.

Tryptyk z Tuchowa

Najstarszym zabytkiem sztuki sakralnej Tuchowa jest pochodzący z 3. ćwierci XV wieku tzw. tryptyk z Tuchowa (zwany także „Świętą rozmową z Tuchowa”) z kościoła św. Jakuba i obecnie znajdujący się w Muzeum Narodowym w Krakowie. Zachowała się część centralna i jedna kwatera bocznego skrzydła. Autorem jest Jan z Nysy – nadworny malarz króla Kazimierza Jagiellończyka.

Kościół pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny

Znajduje się na wzgórzu zwanym Lipie. Według legendy była tu dawniej pogańska gontyna. Stara tradycja benedyktyńska utrzymuje, że na jej miejscu jeszcze przed rokiem 1079 zbudowano drewniany kościółek, który ponoć poświęcić miał biskup Stanisław Szczepanowski. Po przeniesieniu parafii na lewy brzeg Białej kościółek podupadł do tego stopnia, że zakazano w nim odprawiania mszy. Jego późniejszy rozwój związany jest z kultem cudownego obrazu Matki Boskiej Tuchowskiej, którego początki sięgają końca XVI w. Kiedy pielgrzymów zaczęło przybywać (w latach 30. XVII w. około 15 tysięcy w święto Nawiedzenia NMP), benedyktyni – ówcześni opiekunowie świątyni i właściciele klucza tuchowskiego – podjęli starania o budowę nowego kościoła. Wznoszony był długo: od 1665 do 1682 roku. Budynek jest barokowy, z cegły i kamienia, z bogato zdobioną ścianą fasadową. Prowadzą do niego strome i wysokie schody. Na dziedzińcu wybudowano drewnianą kaplicę i ambonę na potrzeby liturgii odpustowej. Obecnie znajduje się tu polowy ołtarz, a pod nim sala widowiskowa i inne, mieszczące ruchomą, czynną cały rok, szopkę oraz muzea: misyjne – zawierające eksponaty zebrane przez redemptorystów pracujących na misjach, głównie w Ameryce Południowej – oraz etnograficzne. W zespole klasztornym jest jeszcze trzecie muzeum – sanktuaryjne. W ciągu wieków najpierw benedyktyni, a od 1893 r. redemptoryści powiększali świątynię, dobudowując nowe kaplice, wieżę i rozbudowując klasztor, w którym od 1921 r. mieści się Wyższe Seminarium Duchowne redemptorystów – jedyna tuchowska wyższa uczelnia. W skład zespołu klasztornego wchodzi także Mała Poligrafia Redemptorystów oraz nowicjat znajdujący się w położonej wysoko w Paśmie Brzanki, na Morgach w Lubaszowej, filii.

Wnętrze kościoła ma wystrój barokowy, zwłaszcza pochodzący z 1741 roku główny ołtarz. Znajduje się w nim cudowny obraz Matki Boskiej Tuchowskiej, który, według legend, miał się objawić na lipie lub przywędrować z Węgier. Badania naukowe wskazują, iż obraz (52,2 x 44 cm), namalowany na desce tłustą temperą na podkładzie kredowym, powstał w Polsce w trzeciej dekadzie XVI wieku i jest dziełem anonimowego artysty, dobrze orientującego się w ówczesnych trendach malarskich. Tuchowska Madonna (podobno najpiękniejsza spośród polskich) ma pewne cechy wspólne z pochodzącym z roku 1508 „Tryptykiem bodzentyńskim” autorstwa Marcina Czarnego, nie można jednak stwierdzić, iż ten artysta jest autorem tuchowskiego obrazu lub że wyszedł on z jego warsztatu.

Z cudownym obrazem Matki Boskiej, który pojawił się w Tuchowie około 1530 roku, wiąże się kult maryjny, bowiem od 1597 roku odnotowano tu wiele łask i cudów. W 1641 roku biskup krakowski Tomasz Oborski powołał komisję do zbadania tychże. Zebrała ona świadectwa tych, którzy łask doznali i wystąpiła do biskupa o stwierdzenie cudowności obrazu, co wyżej wymieniony biskup uczynił w 1642 r. Fakt ten wpłynął na wzmożenie ruchu pielgrzymkowego, co stało się bodźcem do budowy nowej świątyni, jako że istniejąca była zbyt skromna i ciasna, a pielgrzymów przybywało. W podzięce za otrzymane łaski zostawiali różne wota, nieraz bardzo cenne. Dość powiedzieć, że kiedy w 1785 r. cesarz Józef II nakazał zarekwirować kościołom kosztowności, z tuchowskiego wywieziono ich 16 wozów! Po uznaniu obrazu za cudowny benedyktyni zaczęli myśleć o jego koronacji, lecz splot niesprzyjających okoliczności (m.in. kasata zakonu) uniemożliwił im osiągnięcie celu. Od 1893 roku kościołem i obrazem opiekują się redemptoryści. Ich przybycie do Tuchowa było odpowiedzią na potrzeby wzrastającego kultu Matki Bożej. Wykorzystali okazję (50 rocznica ogłoszenia dogmatu o Niepokalanym Poczęciu, rok jubileuszowy: 8 XII 1903 – 8 XII 1904) i rozpoczęli starania o koronację tzw. koronami papieskimi. Powołano w 1903 r. drugą komisję, która potwierdziła ustalenia poprzedniej i stwierdziła nowe cuda. Na tej podstawie kapituła watykańska wnioskowała o zgodę na koronację, a papież Pius X w breve z 28 IX 1904 r. na nią zezwolił. Uroczystości koronacyjne odbyły się 2 X 1904 r. Wzięło w nich udział około 130 tys. wiernych. Koronatorem obrazu był biskup tarnowski Leon Wałęga. Aktu dokonano w namiocie specjalnie ustawionym na polach hr. Rozwadowskiej po lewej stronie Białej. W miejscu ustawienia namiotu jest obecnie krzyż, a równinę tę nazywa się czasem placem koronacyjnym. Z biegiem lat sanktuarium tuchowskie stało się jednym z najważniejszych sanktuariów maryjnych w Polsce. W 2010 r. zostało podniesione do godności bazyliki mniejszej. Odwiedzają ją pielgrzymi nie tylko z Małopolski, lecz także z dalszych miejscowości, a nawet z zagranicy (np. Słowacy). Widoczne jest to zwłaszcza w lipcu (2 – 8 lipca), kiedy odbywa się tygodniowy odpust, zwany wielkim (mały – 8 września). Przybywają liczne pielgrzymki (np. strażaków, kolejarzy, leśników, służby zdrowia), rokrocznie około 150 tys. pątników. Obok warstwy religijnej zachowały się też resztki elementów odpustowego folkloru.

Kościół pw. św. Jakuba Apostoła

Usytuowany na lewym, wysokim brzegu Białej, niedaleko rynku. Pierwsza świątynia na tym miejscu została zbudowana prawdopodobnie jeszcze przed rokiem 1460. W roku 1627 zbudowano nową, obszerniejszą, która uległa spaleniu w czasie wielkiego pożaru w 1789 r. Obecny budynek powstał w latach 1791 – 1797 z fundacji benedyktynów tynieckich. Świątynia odznacza się harmonijną architekturą i należy do najlepszych w Polsce przykładów kościołów w stylu późnobarokowym, rozpowszechnionym w krajach habsburskich. Wnętrze kościoła zawiera cenne zabytki, z których najstarszym jest kamienna kropielnica, być może z XVIII wieku. Wyposażenie świątyni pochodzi z XVIII w. i nosi znamiona rokokowe, zwłaszcza wielki ołtarz z kręconymi kolumnami i rzeźbami. Rzeźba Chrystusa Ukrzyżowanego – uratowana jako jedna z nielicznych z wielkiego pożaru – pochodzi także z końca XVIII. Kościół leży na „Szlaku św. Jakuba” prowadzącym przez całą Europę do hiszpańskiego Santiago de Compostela.

Ochronka ss. Służebniczek

Budynek przy ul. Zielonej powstał w 1891 r. z fundacji hr. Ludwiki z Zamojskich Rozwadowskiej. W czasie I wojny został poważnie uszkodzony. Po II wojnie światowej mieściły się tu ośrodek zdrowia i izba porodowa. Obecnie siostry znacznie go rozbudowały. Prowadzą tu przedszkole.

Budynek „Sokoła”

Tuchowski oddział Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” powstał w roku 1898. Dla uczczenia 500 rocznicy bitwy pod Grunwaldem postanowiono zbudować siedzibę oddziału. Budynek (przy ul. Chopina) oddano do użytku w 1911 r. Posadowiony na planie prostokąta z dwiema przybudówkami po bokach. Ściana frontowa z portykiem zakończonym łukiem, takież okna. Na górze pseudogotyckie wieżyczki. Na ścianie frontowej tablica ku czci czterech tuchowian, poległych w wojnie bolszewickiej 1920 r.

Kaplica rodowa Rozwadowskich

Znajduje się na nowym cmentarzu, powstałym w 1890 roku na ziemi ofiarowanej miastu przez L. Rozwadowską. Jej staraniem wybudowano tu w 1904 roku neogotycką kaplicę z kryptą grobową. Na ścianie szczytowej nad ostrołukowym portalem widnieją herby Rozwadowskich – Trąby oraz Zamojskich – Jelita.

Opracowano na podstawie publikacji o Tuchowie, a w szczególności:
S. Derus, Tuchów. Miasto i gmina do 1945 r.; Kamienie milowe cz. I i II pod red. J. Kozioła; J. Kozioł, Tuchów i okolice; A. Krupiński, Krajobrazy i zabytki ziemi tuchowskiej; Pokłosie tuchowskich jubileuszy pod red. A. Kowalika i J. Kozioła oraz folderów i wydawnictw okolicznościowych.

Miejscowości

Tuchów jest siedzibą gminy, w skład której wchodzi 12 wsi: Buchcice, Burzyn, Dąbrówka Tuchowska, Jodłówka Tuchowska, Karwodrza, Lubaszowa, Łowczów, Meszna Opacka, Piotrkowice, Siedliska, Trzemesna i Zabłędza. Do obiektów godnych uwagi w nich się znajdujących zaliczyć można:
– unikatową latarnię (obecnie kapliczka) z XVI w. , kościółek drewniany z 1871 r. oraz wytwory bujnie tu rozwiniętej sztuki kamieniarskiej na miejscowym cmentarzu – w Jodłówce;
– klasztor oo. Redemptorystów na Morgach w Lubaszowej, obecnie nowicjat i dom rekolekcyjny;
– budowle pozostałe po osadzie Filareckiego Związku Elsów w Burzynie;
– dwór rodziny Berké z 1885 r. (obecnie siedziba Domu Pomocy Społecznej) i kaplicę dworską w stylu nadwiślańskiego gotyku w Karwodrzy;
– słup milowy (obecnie kapliczka słupowa) być może z przełomu XVI i XVII w. w Trzemesnej;
– neogotycki kościół z 1907 roku, projektu znanego architekta Jana Sas Zubrzyckiego w Piotrkowicach;
– wzgórza w Łowczowie, o które w grudniu 1914 roku walczyła I Brygada Legionów.

* Buchcice

* Burzyn

* Dąbrówka Tuchowska

* Jodłówka Tuchowska

* Karwodrza

* Lubaszowa

* Łowczów

* Meszna Opacka

* Piotrkowice

* Siedliska

* Trzemesna

* Zabłędza

Statystyka
– województwo małopolskie,
– powiat tarnowski,
– gmina Tuchów zajmuje powierzchnię 10 014 ha.
– gmina Tuchów liczy 18 115 mieszkańców. W samym Tuchowie mieszka 6 591 osób, co stanowi 36% ogółu mieszkańców gminy (stan na koniec grudnia 2010 r). Pozostałe 2/3 mieszkańców gminy mieszka w 12 miejscowościach, wchodzących w skład gminy. Średnia gęstość zaludnienia wynosi 182 osób/km2.
– gmina Tuchów położona jest w Ciężkowicko-Rożnowskiej części Pogórza Karpackiego.
– Tuchów leży na wysokości 220 m n.p.m., po obu stronach przepływającej przez niego rzeki Białej.


Kontynuując przeglądanie tej strony, akceptujesz pliki cookie. Więcej na ten temat możesz dowiedzieć się w naszej polityce prywatności.